راهنمایی در موزه، هنری است میان روایت، مدیریت و ایجاد تجربهای فرهنگی. اینجا 12نکتهٔ طلایی را مرور میکنیم که میتوانند هر تور موزهای را از یک بازدید ساده، به سفری بهیادماندنی تبدیل کنند.
- مقدمه
- ۱. جانمایی صحیح راهنما، بازدیدکننده و سوژه
- ۲. سکوت و آرامش فضای موزه را حفظ کنید
- ۳. هنگام صحبت، به سوژه اشاره نکنید
- ۴. در آغاز تور، مسیر بازدید را معرفی کنید
- ۵. در هر ایستگاه، زمان توقف را مدیریت کنید
- ۶. از بمباران اطلاعاتی بپرهیزید
- 7. مسیر گروه را هوشمندانه تنظیم کنید
- 8. برخورد مؤدبانه با بازدیدکنندگان دیگر
- 9. مفسر آثار باشید، نه دایرةالمعارف
- 10. علایق مخاطب را بشناسید
- 11. فرصت عکاسی بدهید
- 12. صادق باشید اگر پاسخی را نمیدانید
مقدمه
راهنمایی در موزه، هنری است میان روایت، مدیریت و ایجاد تجربهای فرهنگی. موزهها مکانهایی آرام و اندیشمندانهاند؛ جایی که آثار، سخن نمیگویند، بلکه این راهنماست که باید صدایشان کند. هر حرکت یا کلمهٔ راهنما میتواند مسیر بازدیدکننده را دگرگون سازد. اینجا 13 نکتهٔ طلایی را مرور میکنیم که میتوانند هر تور موزهای را از یک بازدید ساده، به سفری بهیادماندنی تبدیل کنند.
۱. جانمایی صحیح راهنما، بازدیدکننده و سوژه
سوژه در موزه ثابت است و راهنما و بازدیدکننده باید جای خود را درست انتخاب کنند. راهنما نباید پشت به اثر بایستد یا جلوی دید مخاطب را بگیرد. جایگاه مناسب آن است که هم ارتباط چشمی با گروه حفظ شود و هم سوژه در دید کامل باشد.
۲. سکوت و آرامش فضای موزه را حفظ کنید
موزه فضایی فرهنگی و آرام است؛ صدای بلند یا هیجانزدهٔ راهنما میتواند این سکوت را برهم بزند. راهنمای حرفهای کسی است که با لحن شمرده، آرام و قابلفهم سخن بگوید تا همه تجربهای دلنشین داشته باشند.
۳. هنگام صحبت، به سوژه اشاره نکنید
هیچگاه مستقیماً به اثر اشاره نکن یا به ویترین دست نزن. بهتر است ابتدا اطلاعات را منتقل کنی و سپس نگاه گروه را هدایت کنی.
مثال: «در بخش تمبرها، ابتدا دربارهٔ تاریخچهٔ آنها توضیح بده و بعد بگو: لطفاً به ویترین سمت چپ توجه کنید که شامل تمبرهای دورهٔ پهلوی است.»
۴. در آغاز تور، مسیر بازدید را معرفی کنید
بازدیدکننده باید بداند چه خواهد دید و مسیر حرکت چگونه است. معرفی ساختار کلی باعث شکلگیری ذهنیت روشنتری میشود.
مثال: «ما امروز در تالار عترت هستیم و سیر آثار را از توحید آغاز میکنیم و تا موضوع امامت و زیارت پیش میرویم.»
۵. در هر ایستگاه، زمان توقف را مدیریت کنید
توقفهای طولانی، خستگی و بیحوصلگی میآورد. سه تا پنج دقیقه برای هر ایستگاه کافی است. راهنما باید حواسش باشد که کل مسیر در زمان مناسب طی شود.
۶. از بمباران اطلاعاتی بپرهیزید
حجم زیاد اطلاعات، ذهن مخاطب را خسته میکند. نکات کلیدی و جذاب را بگو و منابع بیشتر را برای علاقهمندان معرفی کن.
۷. فرصت پرسش بدهید.
در پایان هر بخش، مکثی کن و بپرس: «سؤالی دارید؟» این کار باعث مشارکت و تعامل گروه میشود.
7. مسیر گروه را هوشمندانه تنظیم کنید
تردد در موزه جریان دارد؛ راهنما باید گروه خود را طوری هدایت کند که مزاحم دیگران نشود. اگر ویترینی شلوغ است، ابتدا توضیح بده و سپس بازدیدکنندگان را بهصورت گروههای کوچک برای تماشا هدایت کن.
8. برخورد مؤدبانه با بازدیدکنندگان دیگر
اگر افراد خارج از گروه نزدیک شدند، برخوردی محترمانه داشته باش. مثلا بگو: «سلام خوش آمدید، ما در حال اجرای تور هستیم. اگر مایل باشید پساز اتمام این ایستگاه در خدمت شما خواهیم بود.»
9. مفسر آثار باشید، نه دایرةالمعارف
راهنما فقط ناقل اطلاعات نیست؛ او باید معنا و بستر تاریخی اثر را توضیح دهد.
مثال: «دربارهٔ سکه، صرفاً به سال ضرب اشاره نکنید، بلکه بگویید: این سکه در اوج قدرت اقتصادی صفویه ضرب شده و نشاندهندهٔ ثبات پولی آن دوران است.»
10. علایق مخاطب را بشناسید
هر گروه ذوق خاصی دارد. برخی به نقاشی علاقه دارند، برخی به نُسخ خطی. توقفهایت را با شناخت آنها تنظیم کن. مثلا اگر دیدی بازدیدکنندگان مشتاقانه به فرش نگاه میکنند، کمی بیشتر در آن بخش بمان و تفسیر بیشتری ارائه بده.»
11. فرصت عکاسی بدهید
عکاسی برای بسیاری از بازدیدکنندگان مهم است. این فرصت را در پایان هر راهرو یا بخش فراهم کن. مثلاً بعد از بخش سلاحها، بگو: دو دقیقه زمان برای عکاسی دارید، سپس به تالار بعدی میرویم.»
12. صادق باشید اگر پاسخی را نمیدانید
دانستن همهچیز وظیفهٔ راهنما نیست. صداقت اعتماد میآورد. مثلا در پاسخ به پرسشی که نمیدانی، بگو: «پرسش بسیار خوبی است، اجازه دهید بررسی کنم و در پایان تور پاسخ آن را خدمتتان عرض میکنم.»
این سیزده نکته، پلی هستند میان سکوت ویترینها و ذهن پرسشگر بازدیدکنندگان. راهنمایی که این اصول را به کار گیرد، نهفقط آثار را معرفی میکند، بلکه روح موزه را برای گروه زنده میسازد.
