فعالیت آوای فطرت در موکب فرودگاه امام خمینی در اربعین ۱۴۰۵

فعالیت مؤسسه گردشگری آوای فطرت در موکب امام روح‌الله(ره) فرودگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) از ۳ تا ۱۳ مرداد ۱۴۰۵، به مدت ۱۱ روز و به‌صورت شبانه‌روزی انجام شد.

برنامه در دو فضای متفاوت طراحی شده بود:

ترمینال شماره یک فرودگاه امام خمینی(ره) با تمرکز بیشتر بر گردشگران خارجی، مسافران ترانزیت، مسافران پروازهای بین‌المللی و ایرانیان عازم دیگر کشورها؛ و ترمینال سلام با تمرکز بر زائران عتبات عالیات و مسافران اربعین حسینی.

این تفکیک از آن جهت اهمیت داشت که مخاطب یک زائر ایرانی با گردشگر خارجی یا مسافر ترانزیتی که ممکن است برای نخستین‌بار با اربعین مواجه شده باشد، یکسان نیست. بنابراین نوع محتوا، زبان گفت‌وگو و شیوه ارتباط نیز متناسب با هر گروه طراحی شد.

اربعین؛ فرصتی برای معرفی یکی از آیین‌های بزرگ جهان اسلام

اربعین را می‌توان علاوه بر یک سفر زیارتی، از منظر فرهنگی و اجتماعی نیز مورد توجه قرار داد.

میلیون‌ها انسان در این مراسم حضور می‌یابند و در کنار زیارت، شبکه گسترده‌ای از میزبانی، خدمت‌رسانی داوطلبانه، مشارکت مردمی و فعالیت اجتماعی شکل می‌گیرد.

برای بسیاری از گردشگران خارجی، مشاهده چنین پدیده‌ای با پرسش‌هایی همراه است:

• چرا میلیون‌ها نفر در اربعین شرکت می‌کنند؟
• موکب چیست؟
• چرا مردم به‌صورت داوطلبانه از زائران پذیرایی می‌کنند؟
• امام حسین(ع) چه جایگاهی در فرهنگ شیعی دارد؟
• چرا اربعین چنین ظرفیت اجتماعی گسترده‌ای ایجاد کرده است؟

پاسخ دادن به چنین پرسش‌هایی تنها معرفی یک مناسک مذهبی نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ای برای معرفی بخشی از فرهنگ، جامعه و آیین‌های ایرانی ـ اسلامی باشد.

موکب فرودگاه؛ از خدمت به زائر تا گفت‌وگو با گردشگر خارجی

یکی از ویژگی‌های تجربه اربعین ۱۴۰۵، فعالیت هم‌زمان در دو محیط متفاوت بود.

در ترمینال سلام، کارشناسان به پرسش‌های زائران درباره احکام سفر، نماز مسافر، مسائل مربوط به زیارت، موضوعات اعتقادی و دینی پاسخ می‌دادند و نماز جماعت نیز برگزار می‌شد.

اما در ترمینال بین‌المللی فرودگاه امام خمینی(ره)، فعالیت شکل دیگری داشت.

راهنمایان گردشگری زبان‌دان و کارشناسان فرهنگی آوای فطرت با گردشگران خارجی، مسافران ترانزیت و مسافران پروازهای بین‌المللی گفت‌وگو می‌کردند. بخشی از این کارشناسان، راهنمایان گردشگری آموزش‌دیده‌ای بودند که علاوه بر مهارت ارتباط با گردشگر، با موضوعات دینی و فرهنگی نیز آشنایی داشتند.

در طول برنامه با مسافرانی از کشورهایی از جمله چین، روسیه، گرجستان، ارمنستان، لبنان، عمان و عراق ارتباط و گفت‌وگوی مستقیم برقرار شد.

مسافران ترانزیت؛ ظرفیتی برای معرفی ایران

یکی از ظرفیت‌های کمتر مورد توجه فرودگاه‌های بین‌المللی، حضور مسافران ترانزیت است.

این افراد ممکن است مقصد اصلی سفرشان ایران نباشد، اما برای چند ساعت در فضای کشور حضور دارند. همین زمان کوتاه نیز می‌تواند نخستین مواجهه آنان با ایران، فرهنگ ایرانی و مردم ایران باشد.

تجربه موکب فرودگاه امام خمینی نشان داد که حتی در چنین زمان محدودی نیز می‌توان زمینه گفت‌وگویی انسانی و محترمانه با مسافر ایجاد کرد.

در چنین فضایی، هدف لزوماً ارائه حجم زیادی از اطلاعات نیست؛ بلکه گاهی پاسخ صحیح و کوتاه به یک پرسش واقعی می‌تواند تأثیر بیشتری داشته باشد.

از تبلیغ یک‌سویه تا گفت‌وگوی بین‌فرهنگی

یکی از محورهای مهم فعالیت مؤسسه گردشگری آوای فطرت این بود که برنامه تنها به نصب تابلو یا توزیع بروشور محدود نشود.

گفت‌وگوی مستقیم با مخاطب در مرکز فعالیت قرار داشت.

کارشناسان ابتدا تلاش می‌کردند پرسش یا موضوع مورد علاقه مسافر را بشناسند و سپس متناسب با شرایط، زبان و زمان مخاطب پاسخ دهند.

پرسش‌ها نیز متنوع بود؛ از ایران و جامعه ایرانی گرفته تا اسلام و تشیع، جایگاه اهل‌بیت(ع)، اربعین و امام حسین(ع)، موضوعات اعتقادی، مسائل اجتماعی و سیاسی روز.

این تجربه نشان می‌دهد فعالیت فرهنگی در گردشگری زمانی می‌تواند مؤثرتر باشد که از انتقال یک‌طرفه پیام فاصله بگیرد و به سمت گفت‌وگوی بین‌فرهنگی حرکت کند.

گردشگری و دیپلماسی؛ وقتی گردشگر روایت خود را از ایران می‌سازد

گردشگر خارجی تنها بناها و جاذبه‌های ایران را با خود به خاطر نمی‌سپارد.

نحوه برخورد مردم، تجربه میزبانی، یک گفت‌وگوی کوتاه با راهنمای گردشگری و حتی مواجهه‌ای چنددقیقه‌ای در فرودگاه نیز می‌تواند بخشی از تصویری باشد که او از ایران با خود می‌برد.

از این جهت، گردشگری ظرفیت قابل توجهی برای دیپلماسی گردشگری و ارتباطات فرهنگی میان ملت‌ها دارد.

بخشی از فعالیت فرهنگی در فرودگاه می‌تواند دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا کند: ایجاد فرصتی که گردشگر بتواند درباره ایران سؤال کند و پاسخ خود را مستقیماً از افرادی دریافت کند که با فرهنگ کشور، گردشگری و مهارت ارتباط بین‌فرهنگی آشنا هستند.

گردشگری و مقابله با ایران‌هراسی

یکی از مسائلی که در ارتباط با گردشگران خارجی اهمیت پیدا می‌کند، فاصله‌ای است که ممکن است میان تصویر رسانه‌ای ایران و تجربه واقعی سفر به ایران وجود داشته باشد.

برخی از مسافران ممکن است پیش از سفر، تصاویر یا برداشت‌های متفاوتی درباره ایران، جامعه ایرانی یا اسلام دریافت کرده باشند.

فعالیت گردشگری نمی‌تواند همه این تصورات را یکباره تغییر دهد؛ اما می‌تواند فرصت مهمی برای مواجهه مستقیم ایجاد کند.

گفت‌وگوی آزاد و محترمانه، پاسخ به پرسش‌های واقعی گردشگر و مشاهده مستقیم جامعه ایرانی می‌تواند امکان شکل‌گیری شناختی مبتنی بر تجربه را فراهم سازد.

در این معنا، یکی از ظرفیت‌های گردشگری برای مقابله با ایران‌هراسی نه تبلیغات مستقیم، بلکه فراهم کردن امکان شناخت ایران از مسیر تجربه، سفر و ارتباط انسانی است.

گردشگری و گفت‌وگو درباره اسلام و تشیع

همین مسئله درباره شناخت اسلام و تشیع نیز وجود دارد.

در جریان فعالیت آوای فطرت، بخشی از گردشگران خارجی درباره اسلام، شیعه، جایگاه اهل‌بیت(ع)، اربعین، امام حسین(ع) و برخی مسائل اعتقادی پرسش‌هایی مطرح کردند.

محیط گردشگری ویژگی مهمی دارد: مخاطب برای شرکت در یک جلسه رسمی دینی وارد فضا نشده است؛ بلکه در مسیر طبیعی سفر خود با یک فرهنگ و جامعه مواجه شده و پرسشی برای او شکل گرفته است.

پاسخ دقیق، ساده، غیرتحمیلی و قابل فهم به چنین پرسش‌هایی می‌تواند زمینه‌ای برای گفت‌وگوی میان ادیان و فرهنگ‌ها فراهم کند.

از این منظر، آموزش راهنمایان گردشگری برای مواجهه صحیح با پرسش‌های دینی گردشگران خارجی می‌تواند یکی از ظرفیت‌های قابل توسعه در گردشگری ایران باشد.

معرفی فرهنگ و آیین‌های ایران از مسیر گردشگری

ایران را نمی‌توان تنها از طریق آثار تاریخی و جاذبه‌های طبیعی معرفی کرد.

بخش بزرگی از هویت فرهنگی ایران در آیین‌ها، مناسبت‌ها، سنت‌های اجتماعی، شیوه میزبانی و زندگی مردم دیده می‌شود.

رویدادهایی مانند اربعین، محرم، نوروز، آیین‌های ماه رمضان و دیگر سنت‌های ملی و محلی می‌توانند بخشی از روایت گردشگری ایران باشند.

اما معرفی این آیین‌ها به گردشگر خارجی نیازمند تولید محتوای تخصصی است.

ترجمه مستقیم یک متن فارسی کافی نیست؛ بلکه باید پرسید یک گردشگر چینی، روس، عرب، اروپایی یا دیگر مخاطبان بین‌المللی اساساً چه سؤالی درباره این آیین دارند و چه توضیحی برای آنان قابل فهم‌تر است.

تولید محتوای چندزبانه برای گردشگران خارجی

در جریان فعالیت موکب فرودگاه امام خمینی در اربعین ۱۴۰۵، بخشی از فعالیت مؤسسه گردشگری آوای فطرت به تولید و ارائه محتوای متناسب با مخاطبان خارجی اختصاص داشت.

در مجموع ۱۱ تابلوی محتوایی و نمایشگاهی آماده شد، بروشورهای فرهنگی به پنج زبان در اختیار مخاطبان قرار گرفت و از محتوای دیجیتال، QR و کلیپ‌های تصویری نیز استفاده شد.

استفاده از QR به این دلیل اهمیت داشت که ارتباط مخاطب با محتوا به چند دقیقه حضور در فرودگاه محدود نشود و مسافر بتواند پس از خروج از فرودگاه نیز به محتوای موردنظر خود دسترسی داشته باشد.

این تجربه ضرورت طراحی محتوای کوتاه، چندزبانه و متناسب با فضای گردشگری و فرودگاهی را نشان داد.

راهنمای گردشگری؛ سفیر فرهنگی در مواجهه با گردشگر

یکی از مهم‌ترین تجربیات این برنامه، استفاده از راهنمایان گردشگری زبان‌دان در کنار کارشناسان فرهنگی و دینی بود.

راهنمای گردشگری در مواجهه با گردشگر خارجی فقط درباره تاریخ یک بنا یا مسیر سفر توضیح نمی‌دهد.

گردشگران ممکن است درباره دین، پوشش، خانواده، جامعه، سیاست، آیین‌ها، زندگی روزمره و حتی مسائل منطقه‌ای سؤال کنند.

بنابراین راهنمایی که علاوه بر زبان و دانش گردشگری، با ارتباطات بین‌فرهنگی و فرهنگ و ادیان ایران آشنا باشد، می‌تواند نقش مهم‌تری در تجربه گردشگر خارجی ایفا کند.

تجربه اربعین ۱۴۰۵ برای آوای فطرت، یکی از میدان‌های عملی برای آزمودن همین پیوند میان آموزش گردشگری، زبان خارجی و گفت‌وگوی فرهنگی بود.

اربعین و ظرفیت انسجام اجتماعی

اربعین از منظر اجتماعی نیز واجد ظرفیت قابل توجهی است.

حضور افراد و گروه‌های مختلف در فعالیت‌های داوطلبانه، میزبانی و خدمت‌رسانی به زائران، جلوه‌ای از مشارکت اجتماعی را به نمایش می‌گذارد.

معرفی چنین ابعادی به گردشگران خارجی می‌تواند شناخت آنان از ایران را از سطح بناها و جاذبه‌ها فراتر برده و بخشی از زندگی اجتماعی و فرهنگ مشارکت مردم ایران را نیز برای آنان قابل مشاهده کند.

از این منظر، آیین‌های مذهبی را می‌توان علاوه بر بعد دینی، به‌عنوان بخشی از میراث اجتماعی و فرهنگی جامعه نیز برای گردشگر توضیح داد.

بیش از ۶۷۰۰ گفت‌وگوی مستقیم در موکب فرودگاه

بر اساس گزارش فعالیت اربعین ۱۴۰۵، دو غرفه مؤسسه گردشگری آوای فطرت به مدت ۱۱ روز و به‌صورت ۲۴ ساعته فعال بودند.

در این بازه حدود ۶۷۰ پرواز در محدوده فعالیت قرار داشت و ظرفیت مسافران و زائران مرتبط با این پروازها بیش از ۱۱۵ هزار نفر بود.

این عدد به معنای مراجعه مستقیم ۱۱۵ هزار نفر به غرفه‌ها نیست. بر اساس برآورد گزارش، با میانگین حدود ۱۰ تعامل مرتبط با هر پرواز، نزدیک به ۶۷۰۰ گفت‌وگو و پاسخگویی مستقیم صورت گرفته است.

اهمیت این آمار بیش از هر چیز در نشان دادن امکان شکل‌گیری تعداد قابل توجهی از ارتباطات انسانی در یک فضای گردشگری و بین‌المللی است.

از موکب اربعین تا یک الگوی فعالیت فرهنگی در فرودگاه‌ها

تجربه موکب فرودگاه امام خمینی در اربعین ۱۴۰۵ می‌تواند فراتر از یک برنامه مناسبتی مورد توجه قرار گیرد.

فرودگاه‌ها، پایانه‌های بین‌المللی، مسیرهای گردشگری و زیارتی و جاذبه‌هایی که حجم بالایی از گردشگران خارجی در آنها حضور دارند، می‌توانند به نقاطی برای گفت‌وگوی فرهنگی تبدیل شوند.

برای توسعه چنین الگویی، چند موضوع اهمیت دارد: آموزش راهنمایان گردشگری زبان‌دان، شناخت پرسش‌های واقعی گردشگران، تولید محتوای چندزبانه، توجه به زمینه فرهنگی ملیت‌های مختلف، استفاده از ابزارهای دیجیتال و ثبت و تحلیل بازخورد مخاطبان.

در گزارش برنامه نیز ضرورت ثبت دقیق‌تر پرسش‌ها، طراحی محتوا بر اساس ملیت مخاطبان، رصد استفاده از QRها و توسعه آموزش تخصصی نیروها به‌عنوان تجربه‌های قابل توسعه برای آینده مطرح شده است.

مسیر آوای فطرت؛ گردشگری برای شناخت و گفت‌وگو

تجربه حضور مؤسسه گردشگری آوای فطرت در ترمینال بین‌المللی فرودگاه امام خمینی(ره) در اربعین ۱۴۰۵ نشان داد که گردشگری می‌تواند بستری فراتر از جابه‌جایی و بازدید از جاذبه‌ها باشد.

گردشگری می‌تواند فرصتی برای شناخت فرهنگ‌ها، گفت‌وگوی میان انسان‌ها و مواجهه مستقیم با جامعه میزبان باشد.

در این نگاه، معرفی آیین‌های ایران، پاسخ به پرسش گردشگران خارجی، استفاده از ظرفیت راهنمایان گردشگری زبان‌دان و تولید محتوای متناسب با مخاطب بین‌المللی، اجزای یک فعالیت پراکنده نیستند؛ بلکه می‌توانند در قالب یک الگوی منسجم برای گردشگری، گفت‌وگوی فرهنگی و دیپلماسی گردشگری در کنار یکدیگر قرار گیرند.

فرودگاه نیز در چنین الگویی صرفاً نقطه آغاز یا پایان سفر نیست؛ بلکه دروازه‌ای برای شناخت ایران است.

پایان پیام

فعالیت ها